Jak rozpoznawać i rozwijać inteligencję emocjonalną uczniów

Tekst powstał w oparciu o fragmenty publikacji E. Maksymowska , Z.Sobolewska, M.Werwicka „Wychowywać ucząc” wyd. CODN w przygotowaniu

Od dawna wiadomo, że sukcesy w życiu człowieka zależą nie tylko od jego ilorazu inteligencji (IQ). Ostatnio karierę robi pojęcie inteligencji emocjonalnej. (EQ). W publikacjach psychologicznych poświęca się jej coraz więcej uwagi Jest to rodzaj metaumiejętności determinującej to, na ile (dobrze, czy źle) potrafimy wykorzystać swoje zdolności intelektualne.
Na inteligencję emocjonalną składa się 5 podstawowych zdolności. Są to:
– zdolność rozpoznawania własnych emocji,
– umiejętność kierowania własnymi emocjami, kontrola emocjonalna,
– zdolność motywowania się, wytrwałość w dążeniu do celu,
– rozpoznawanie emocji u innych, empatia,
– nawiązywanie i podtrzymywanie związków z innymi, umiejętność zachowań społecznych.

Lista przykładowych wskaźników do obserwacji poziomu dojrzałości emocjonalnej dzieci

Rozwój emocjonalny jest nieustającym procesem. Bardzo trudno sformułować szczegółowe i jednoznaczne kryteria tego, co stanowi normę dla wieku w tym zakresie. Można jednak wyróżnić zachowania świadczące o dojrzałości emocjonalnej. Są to:

· umiejętność odraczania gratyfikacji, tj. czekania na nagrodę,

· zachowania związane z trafnym odczytywaniem norm grupowych i stosowaniem się do nich (np. nieskarżenie na kolegów),

· adekwatność w emocjonalnym reagowaniu na ocenę pozytywną i negatywną,

· umiejętność współdziałania, zespołowego dążenia do realizacji celów,

· umiejętność dzielenia się odpowiedzialnością, przywilejami itp.,

· umiejętność współodczuwania przez stawianie się w sytuacji innych, np. gdy ktoś czegoś nie umie, nie posiada, nie uda mu się, zostanie skrzywdzony, źle potraktowany, wyróżniony, chwalony.

· przeżywanie chęci niesienia pomocy i dzielenia się dobrami z innymi,

· umiejętność odraczania własnych reakcji (np. „ja powiem, ja wiem“),

· umiejętność komunikowania się pozawerbalnego, tzw. „rozumienia się bez słów“,

· stopień popularności w grupie rówieśniczej,

· umiejętność dochodzenia do konsensusu i skłonność do jego zawierania,

· skłonność do podejmowania się roli mediatora,

· rozumienie sytuacji społecznych i działanie zgodne ze znaczeniem różnych elementów ją tworzących (reagowanie na złożoność i niejednoznaczność zdarzeń),

· rozumienie intencji i wydawanie oceny nie tylko na podstawie skutków działania, ale i pierwotnego zamiaru,

· wysoki poziom rozwoju moralnego,

· umiejętność przewodzenia grupie,

· umiejętność podporządkowania sobie innych, zgodnie z własnymi potrzebami

Jeśli chcesz rozwijać inteligencję emocjonalną dzieci:

1. Spróbuj na wstępie zdiagnozować poziom emocjonalnego rozwoju swoich uczniów.

2. W swoich oczekiwaniach wobec dzieci uwzględniaj poziom ich rozwoju emocjonalnego związany z wiekiem. Nie wymagaj w tym zakresie więcej, niż to wynika z ich etapu rozwoju (np. cierpliwość, umiejętność odraczania nagrody, zdolność do rozumienia zawiłości sytuacji i inne – to cechy, których dziecko nabywa z wiekiem).

3. Nie utrwalaj i nie nagradzaj zachowań, które świadczą o niedostatecznym poziomie rozwoju emocjonalnego dziecka. Pokazuj mu inne możliwości niż te, które prezentuje, wyjaśniaj, o co chodzi, i bez zniecierpliwienia ćwicz je z nim przy każdej sposobności.

4. Nie korzystaj nigdy z zachowań świadczących o niedojrzałości emocjonalnej dzieci, np. skarżenia.

5. Organizując pracę dydaktyczną, uwzględniaj naturalne etapy rozwoju emocjonalnego dziecka, np. antagonizmy między chłopcami i dziewczynkami występujące w pewnym wieku.

6. Często rozmawiaj z dziećmi na temat ich uczuć, pokazuj, że je widzisz i respektujesz.

7. Wzmacniaj w dzieciach ich poczucie umiejętności radzenia sobie z uczuciami. Nie myl jednak radzenia sobie z uczuciami z ich wypieraniem, bo to przynosi efekt odwrotny od zamierzonego.

8. Emocjom nigdy nie należy zaprzeczać, nie wolno też ich nie zauważać. Dziecko musi wiedzieć, że przeżywa określone emocje (boi się, złości, niepokoi itp.) oraz to, że może je wyrazić w konstruktywny sposób.

9. Pomóż dziecku panować nad impulsami, uświadamiając np. wartość odraczanej nagrody, czy korzyści wynikających z umiejętności powstrzymania się od natychmiastowego działania. Zachęć do analizowania alternatywnych rozwiązań przed podjęciem ostatecznej decyzji.

10. Słuchaj i ucz słuchania.

11. Pokazuj sprawy, a szczególnie problemy międzyludzkie z różnych perspektyw, z różnych punktów widzenia. Zachęcaj do wczuwania się w rolę oponenta, dyskutanta itp. Pokazuj, że istnieją różnice w ocenie rzeczywistości i że różnice te należy szanować.

12. Ucz rozpoznawania, czy przy podejmowaniu decyzji dziecko kieruje się sądami i myślami, czy emocjami. W sytuacjach zadaniowych ważne są sądy i myśli, w relacjach z ludźmi decyzje warto podejmować uwzględniwszy też uczucia.
13. Zachęcaj do konstruktywnego rozwiązywania konfliktów bez stosowania przemocy, pokazuj też, że nie warto problemów „zaklepywać“.

14. Buduj poczucie wartości dzieci oparte na ich mocnych stronach – uwzględniaj ograniczenia będących udziałem każdego człowieka.

15. Doceniaj i nagradzaj zachowania świadczące o umiejętności ponoszenia odpowiedzialności za własne działanie i decyzje oraz o wywiązywaniu się z zobowiązań.

16. Nie bój się odreagowywania emocji przez dzieci. Twórz sytuacje, w których mogą to zrobić w konstruktywny sposób.

17.Ucz dzieci rozumienia, że emocje są ważnym wskaźnikiem informującym je o znaczeniu dla człowieka sytuacji, w jakich się znajdują.

18. Doceniaj nie raniące nikogo poczucie humoru. Jest ono wskaźnikiem integracji obu typów inteligencji: intelektualnej i emocjonalnej.

Ten wpis został opublikowany w kategorii Artykuły dla oświaty. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.